053+Rozszerzalność+termiczna

**//Pl //** Obrazek obok przełącza na stronę gdzie jest „google translater”. Czarna strałka pokazuje gdzie trzeba kliknąć po przełączeniu się na stronę. Tekst do tłumaczenia skopiować tu (Ctrl+C, kopiuj) i wkleić tam (Ctrl+V, wklej) **//Ru //**// Изображение переходит на следующую страницу, где "Google Переводчик. Черная стрелка показывает, где нужно нажать, когда вы включаете в сторону. Скопируйте текст для перевода здесь (Ctrl + C копия) и вставить его туда (Ctrl + V вставить). // **//En //** The image switches to the next page where "google translater. The black arrow shows where you need to click when you switch on the side. Copy the text to translate here (Ctrl + C copy) and paste it there (Ctrl + V paste). **//F //** //L'image à côté de la bascule vers la page où il est «traducteur de Google. La flèche noire indique l'endroit où vous devez cliquer lorsque vous basculez sur le côté. Copiez le texte à traduire ici (Ctrl + C Copier) et collez-là (Ctrl + V Coller)//
 * //__[[image:google_tr.png align="left" link="@http://translate.google.pl"]]Jak pracować?__//**

//Proszę przepisać do zeszytu temat i wpisać datę. Proszę wykonać wszystkie ćwiczenia//

**Temat: Rozszerzalność termiczna ciał stałych i cieczy.**
//(spotkacie jeszcze takie określenia////: rozszerzalność temperaturowa, rozszerzalność cieplna)//

Rysunek pokazuje miejsce z linkami. Znajdź swój język. Kliknij (to klick) i przeczytaj artykuł o rozszerzalności cieplnej


 * [[image:http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b8/Rail_buckle.jpg]]

Szyny i ciepło. ||  ||

Obrazek na górze linkuje do krótkiego filmu. Zobaczycie eksperyment, który pokazuje rozszerzalność termiczną ciał stałych.

Obrazek po lewej stronie pokazuje taki sam eksperyment tylko przeprowadzony w naturze i chyba trochę droższy niż ten na filmie:).

Obrazek na dole linkuje do filmu pokazującego temperaturowa zmianę objętości cieczy. Naczynie (kolba) z zieloną cieczą jest włożone do ciepłej wody. Póżniej to naczynie jest włożone do zimnej wody. Co się dzieje z zieloną cieczą? Czy wiecie jak działa termometr?

||


 * ** //( Proszę przepisać do zeszytu // ** **//tekst na szarym tle//****//)//**

**1. Rozszerzalność liniowa**
Zmiana długości ogrzewanego ciała jest wprost proporcjonalna do długości początkowej i do zmiany temperatury. Można napisać taki wzór: gdzie: – zmiana długości związana ze zmianą temperatury [m], – długość początkowa [m], – [|współczynnik rozszerzalności liniowej] [1/°C]; [1/K], - zmiana (przyrost) temperatury [°C]; [K].

Współczynnik rozszerzalności jest wielkością stałą (dla małych zmian temperatury), która charakteryzuje substancję. Wyraża się ona wzorem: Jednostką współczynnika rozszerzalności liniowej jest odwrotność kelwina

Rozszerzalność liniową określa się tylko dla [|ciał stałych]. Jest to tylko prawo przybliżone. Dokładne tylko w wąskich zakresach temperatur. Jeżeli temperatury ciała różnią się bardzo to współczynnik rozszerzalności może przyjmować różne wartości. Wzór na liniową rozszerzalność cieplną jest prawdziwy jedynie dla izotropowych ciał [|polikrystalicznych], ponieważ zawiera średni (co do kierunku) współczynnik rozszerzalności. Większość monokryształów wykazuje [|anizotropowe] właściwości rozszerzalności cieplnej, np. kryształ kalcytu przy zmianie temperatury w jednym kierunku kurczy się, a w drugim rozszerza.

//(**__UWAGA:__** Ten tekst proszę **__tylko przeczytać__**// i przetłumaczyć nowe słowa)

Przykłady rozszerzalności temperaturowej ciał stałych według [|wikipedii]
 * połączenia [|szyn] kolejowych i stalowe konstrukcje [|mostów] wymagają stosowania szczelin lub elementów [|dylatacyjnych]
 * [|Kable] telefoniczne i elektryczne w instalacjach napowietrznych zmieniają swą długość, co powoduje ich zwisanie.
 * płytki [|bimetalowe] w wyłącznikach [|termostatycznych] (np. w [|żelazku], [|lodówce]) zmieniają swój kształt załączając lub rozłączając [|obwody elektryczne]; w [|termometrach bimetalowych] działają poprzez [|dźwignię] na wskazówkę.
 * przedmioty, które mogą się po sobie przesuwać, przy zmianach temperatury zmieniają wzajemne usytuowanie (położenie) co powoduje różne szmery i trzaski, często słyszalne podczas użytkowania pieców, lamp oświetleniowych, nagrzewających się urządzeń elektrycznych, a także w domu nocą, gdy temperatura spada.
 * może być przyczyną pękania powierzchni [|klejonych], gdy współczynniki rozszerzalności klejonych obiektów i [|spoiny] klejowej różnią się zbytnio, a klej nie jest elastyczny.
 * zjawisko rozszerzalności cieplnej gazów można także wykorzystywać, naprawiając w prosty sposób zgniecioną piłeczkę [|pingpongową]. Powietrze wewnątrz ogrzanej piłeczki rozszerza się i nadaje jej poprzedni kształt.
 * balon zwiększa swoje rozmiary i może pęknąć, gdy z zimnego otoczenia przyniesiemy go do ciepłego pokoju.
 * || //(////Proszę przepisać do zeszytu// //tekst na szarym tle////)//

2. Rozszerzalność objętościowa
Zmiana objętości ogrzewanej cieczy jest wprost proporcjonalna do objętości początkowej i do zmiany temperatury. Ciecze charakteryzuje współczynnik rozszerzalności objętościowej, który jest opisany wzorem: gdzie: – zmiana objętości związana ze zmianą temperatury [m 3 ] , – objętość początkowa [m 3 ], – współczynnik rozszerzalności objętościowej [1/°C]; [1/K], - zmiana (przyrost) temperatury [°C]; [K].

Współczynnik rozszerzalności objętościowej wyraża się wzorem: Jednostką współczynnika rozszerzalności liniowej też jest odwrotność kelwina Rozszerzalność objętościowa i rozszerzalność liniowa są powiązane przybliżoną relacją

Większość ciał zwiększa swą objętość w wyniku wzrostu temperatury, znanych jest jednak kilka wyjątków. Najbardziej znanym przykładem odstępstwa od reguły jest [|woda], która w zakresie od 0 °C do 4 °C zmniejsza swoją objętość przy wzroście temperatury.

//(**__UWAGA:__** Ten tekst proszę **__tylko przeczytać__**// i przetłumaczyć nowe słowa)

Zastosowania ( według [|wikipedii] )

 * [|ciało stałe]
 * zjawisko rozszerzalności temperaturowej wykorzystuje się do produkcji różnego typu [|termometrów] metalowych (prętowych). W metalowej rurce umieszcza się pręt wykonany z innego metalu. Miarą temperatury jest różnica długości pręta i rurki. Zaletą termometrów metalowych jest duży zakres mierzonych temperatur, zaś wadą mała dokładność.
 * [|gitarzyści] w czasie występów na estradzie bardzo często muszą stroić gitary, ponieważ ich metalowe struny ogrzane np. silnym światłem reflektorów rozszerzają się, co powoduje ich rozstrojenie.
 * budując drogę z betonową nawierzchnią, zostawia się [|szczeliny], aby beton miał miejsce na rozszerzanie się w upalne dni. To samo dotyczy też torów kolejowych, gdzie w podobny sposób układa się szyny.


 * [|ciecze]:
 * zjawisko objętościowej rozszerzalności temperaturowej cieczy znalazło praktyczne zastosowanie w termometrach cieczowych. Termometr taki zbudowany jest z bardzo cienkiej szklanej rurki zatopionej z jednej strony i zakończonej z drugiej strony zbiorniczkiem zawierającym ciecz. Wraz ze wzrostem temperatury ciecz rozszerza się i jej poziom w rurce podnosi się. Rurka również się rozszerza, ale znacznie słabiej niż ciecz. Przy obniżeniu temperatury ciecz kurczy się i jej poziom w rurce obniża się. Wzdłuż rurki umieszczana jest skala. Rurka ze zbiorniczkiem jest najczęściej wykonana ze szkła kwarcowego (odpornego na wysoką temperaturę)


 * [|gazy]:
 * zjawisko rozszerzalności temperaturowej gazów wykorzystuje się w [|termometrach gazowych]. ||

// Nowe słowa proszę przepisać do zeszytu. // // Proszę przetłumaczyć nowe słowa. // // Rysunek pokazuje miejsce gdzie klikać żeby usłyszeć polskie słowo. (1. write this word wich you need; 2. cklick on the "Tłumacz" button; 3 click on the loudspeaker icon)//



//Nowe słowa proszę przeczytać głośno pięć razy.**//